door Victor Evink<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
Op ieder potje past een dekseltje, zeggen ze wel eens. Voor nieuwe idee\u00ebn is dat niet anders. Het effectief delen van overvloed en kennis kan helpen om de juiste match te vinden. Voor idee\u00ebn, en daarmee ook voor mens en werk. Zo ontstaan soms dingen die eerder voor onmogelijk werden gehouden.<\/strong><\/p>\r\n In het calvinistische Nederland, misschien nog wel meer dan elders, is \u2018hard voor weinig, nooit chagrijnig\u2019 een volksmotto geworden. \u201cDe aardbodem [is] omwille van u vervloekt\u201d zo luidt de Bijbel al bijna direct aan het begin, als de mens het paradijs uitgebonjourd wordt. \u201cMet zwoegen zult u daarvan eten,\u00a0al de dagen van uw leven;\u00a0dorens en distels zal hij voor u laten opkomen\u00a0en u zult het gewas van het veld eten.\u00a0In het zweet van uw gezicht zult u brood eten,\u00a0totdat u tot de aardbodem terugkeert.\u201d Stevige taal.<\/p>\r\n **Overvloed: een utopie?**Overvloed was er ooit ook, in de Hof van Eden, waar alles letterlijk aan de bomen groeide en de mens zorgeloos en al vruchtenplukkend door het leven kon gaan. Zo\u2019n situatie zou er eens ook wel weer komen, maar uitsluitend als religieuze toekomstverwachting, waar\u00a0God zelf alles nieuw maakt. Maar tot die tijd is het gebukt gaan onder arbeid een\u00a0heilige plicht, een soort ascese\u00a0die in de hemel tienvoudig vergoed zal worden. Luieren en tegelijk het goede leven genieten is voor de calvinist niet alleen moreel verwerpelijk maar ook onmogelijk. \u201cWie niet wil werken,\u00a0zal ook niet eten.\u201d Middeleeuwse voorstellingen van Luilekkerland, waar gebraden varkentjes als wandelende rollades voor je uitdartelen, zijn een utopie in de letterlijke zin van de oorspronkelijk Griekse herkomst van het woord: \u2018ou topos\u2019, oftewel non-plek \u2013 een wereld die fundamenteel niet kan bestaan. Een vorm van dit gedachtegoed is zo diep in ons cultureel bewustzijn gebrandmerkt dat overvloed vaak lastig te begrijpen blijft.<\/p>\r\n Nooit meer werken<\/strong><\/p>\r\n Toch zijn er wel degelijk mensen die geloven we\u00a0in de nabije toekomst nooit meer zullen hoeven te werken. Zelfs al eerder in de geschiedenis dan je misschien zou denken. Toen de industri\u00eble revolutie het produceren van voedsel en goederen voor het eerst op\u00a0massale schaal mogelijk maakte,\u00a0klonken de\u00a0gedachten van intellectuelen<\/a>\u00a0soms al opvallend\u00a0identiek aan hedendaagse voorspellingen van popfuturisten als\u00a0Yuval Noah Harari<\/a>. Maar in tegenstelling tot nu, was de gedachte dat machines de mens spoedig overbodig zullen maken destijds geen schrikbeeld maar juist een hoopvol vooruitzicht. Toekomstdromen gebaseerd op overvloed waren ook populair in de 20e eeuwse culturele avant-garde en science-fiction. Laten we Star Trek nog maar weer eens als voorbeeld nemen. In het Star Trek universum zijn het Replicatoren, een soort magische 3D printers\u00a0die\u00a0elk mogelijk object atoom voor atoom\u00a0uit de lucht kunnen toveren, die de crew van basisbehoeften als voedsel, frisse lucht en drinkwater voorzien. \u201cMachines of Loving grace<\/a>\u201c, noemt de Californische dichter Richard Brautigan dit soort technologie in 1972: mechanische opperwezens\u00a0die de mens uiteindelijk van de oervloek zullen bevrijden en weer terugbrengen naar het paradijs. De Nederlandse kunstenaar Constant Nieuwenhuys gaat zelfs nog een stap verder. Zijn speculatieve ontwerp \u2013 een levenswerk waar hij van 1959 tot 1974 aan werkte \u2013 voor een volledig geautomatiseerde speeltuin-stad die de gehele wereld omspant,\u00a0noemde hij \u2018Nieuw Babylon<\/a>\u2018, als een soort techno-hedonistische tegenhanger van het Bijbelse Nieuw\u00a0Jeruzalem, waarin de\u00a0homo ludens<\/em>, de vrije, spelende mens, de werkende, burgerlijke mens spoedig zou gaan vervangen als het nieuwe culturele ideaalbeeld.<\/p>\r\n Economisch overbodig<\/strong><\/p>\r\n Hoewel mechanisering en automatisering een inderdaad vogenvlucht hebben genomen, heeft geen van deze futuristen hun droom wezenlijk dichterbij zien komen. De economische voorspoed van de jaren \u201960 bracht weliswaar meer algehele\u00a0welvaart en vrije tijd, maar\u00a0een maatschappijbrede loskoppeling van arbeid en welvaart is er nooit gekomen.\u00a0In tegendeel, na de\u00a0economische crisis van de jaren \u201970 en \u201980 is de kloof tussen grote, steeds internationaler opererende bedrijven aan de ene kant\u00a0en werkenden\u00a0aan de andere kant, alleen maar toegenomen. En hoewel internet wel degelijk kansen cree\u00ebrde voor nieuwe vormen van werken en ondernemen, kwam de platformrevolutie temidden van een situatie waarin maatschappelijke functies als communicatie en vervoer\u00a0nieuw marktterrein waren geworden. Op die manier kon deze nieuwe welvaart, met name op het gebied van data en kunstmatige intelligentie, zich concentreren in de handen van een klein groepje techbedrijven uit Silicon Valley. Daarom\u00a0is het\u00a0weg-automatiseren van steeds meer vormen arbeid op dit moment allesbehalve een utopie. Behalve in de rol van consument, staat een groeiende groep mensen wereldwijd, vaak zonder het zich te realiseren, op het punt om economisch overbodig te worden. En wat dan? Hier wordt mijn theoretische verhaal persoonlijk.<\/p>\r\n Afstand tot de arbeidsmarkt<\/strong><\/p>\r\n Als gevolg van een handicap\u00a0in het autismesprectrum heb ik een zogeheten \u2018afstand tot de arbeidsmarkt\u2019. Dit houdt in dat je niet kunt voldoen aan het basisniveau van een baan in loondienst. Het loon is immers gebaseerd op wat een gemiddelde werknemer zou moeten presteren. Hoe minder banen ten opzichte van het aantal kandidaten, des te feller de competitie. En hoe hoger het gemiddelde niveau, des te zwaarder de eisen. In mijn eigen veld bijvoorbeeld, de theoretische sector, concureert een goed opgeleide generatie voor een beperkt aantal banen. Wie uiteindelijk in loondienst aan de slag wil als onderzoeker of adviseur, zal daarvoor eerst zelf de sporen moeten verdienen, en vervolgens te maken krijgen met veel eigen verantwoordelijkheid en een hoge tijdsdruk. In de praktisch geori\u00ebnteerde sectoren komt\u00a0veel aan op snelheid.<\/p>\r\n Beide valkuilen zijn mij op een indringende manier duidelijk geworden. Zo moest de plasticfabriek waar ik eens werkte\u00a0de machines, die een constante stroom dekseltjes uitspuwden, voortdurend langzamer\u00a0zetten \u2013 of zelfs uit, omdat de plaat al weer was volgelopen en er dekseltjes tussen de\u00a0wielen vast begonnen te raken. \u201cJe bent een ontzettend aardige en intelligente jongeman,\u201d zei de bedrijfsleider in een filmwaardig functioneringsgesprek, waarvoor ik al na een paar dagen naar het kantoortje werd geroepen, \u201cmaar ik denk dat je zelf ook wel inziet dat dit \u2018m hier niet gaat worden.\u201d\u00a0Aan de andere kant lukte het mij na een onderzoekstage ook niet om, zonder de juiste begeleiding, mijn project zelfstandig om te zetten in een academische publicatie, en daarmee het vertrouwen te krijgen voor een PhD.<\/p>\r\n Wie betaalt bepaalt<\/strong><\/p>\r\n Sindsdien ben ik kunst gaan maken. Ik schreef over underground muziek, ontwikkelde een businessplan voor een cultureel stadslab, archiveerde trends\u00a0in visuele internetcultuur en heb geprobeerd aan de weg te timmeren als DJ-producer. Daarbij kon ik gelukkig terugvallen\u00a0op de\u00a0WAJONG<\/a>, die ik een aantal jaar eerder gelukkig toegewezen had gekregen. Ideaal, zou je denken: minder druk om onmiddellijk te solliciteren, en voldoende ruimte om dingen te kunnen ontwikkelen die ik zelf belangrijk vind. Maar er bleef iets dwars zitten. \u201cWij zijn geen cultuursubsidie\u201d zei het UWV met enige regelmaat. \u201cU mag best een hobby hebben, maar het is wel de bedoeling dat u gaat re\u00efntegreren, weer gaat participeren in de maatschappij.\u201d En ergens kan ik ze geen ongelijk geven. Aanlopen tegen de economische grenzen van de dingen die ik ondernam, en op andere manieren steeds weer opnieuw probeerde, wierp de vraag op wat dat dan inhoudt, \u2018participeren\u2019, als je tegelijkertijd economisch overbodig bent. In de gemeente Rotterdam waren ze daar al over uit. Daar behoort straatvegen, plantsoenprikken of schoonmaakwerk tot het standaard re\u00efntegratiepakket. Wie weigert krijgt geen uitkering meer. Immers, voor wat hoort wat, en wie betaalt bepaalt.<\/p>\r\n In het licht van een nabije toekomst waarin een groeiende groep mensen een afstand tot de arbeidsmarkt zou kunnen gaan ontwikkelen vanwege automatisering, is de vraag hoe we niet alleen onze tijd gaan invullen\u00a0maar die ook kunnen bekostigen (en ten koste van wat) relevanter dan ooit. Veel voorvechters van een universeel basisinkomen kijken naar de overheid als meest voordehandliggende oplossing om de balans tussen grote bedrijven en al dan niet werkende burgers recht te trekken, en op die manier een potentieel aan creatieve\u00a0mogelijkheden te ontketenen waar de avant-garde een eeuw geleden al van droomde: vrijheid van tijdsinvulling\u00a0en extra besteedbaar geld. De\u00a0roodgloeiende NFT markt<\/a>\u00a0van vorig jaar, die deels werd gedreven door de Amerikaanse Covid steunpakketen, is daar eigenlijk al\u00a0een voorafspiegeling van.<\/p>\r\n Overvloed delen als alternatief<\/strong><\/p>\r\n Toch is het de vraag of het nodig is om passief af te wachten op een dergelijke ingreep van buiten- of bovenaf. De bestaande\u00a0economische processen, hoe efficient ingericht ook, cre\u00ebren elke dag\u00a0automatisch al zo\u2019n onbenutte potentieel aan overvloed. Het gericht delen daarvan kan een basis bieden om een werkelijkheid te laten groeien die de economische basiswetten aan z\u2019n laars lijkt te kunnen lappen. Dit besefte ik inmiddels zeven jaar geleden\u00a0toen ik, in de tijd dat ik verwoede pogingen deed om die onderzoekspaper op papier te krijgen maar niet meer in het universiteitskantoortje kon zitten, voor het eerst Seats2meet binnenliep. Ik trof daar niet alleen een werkplek en inspirerende omgeving aan\u00a0maar kon in die tijd zelfs aanschuiven voor de lunch, zonder te hoeven betalen met geld.\u00a0Milton Friedman<\/a>\u00a0zou daar vast vanalles van gevonden hebben, maar voor mij is het levensveranderend geweest.<\/p>\r\n Waarde uitbroeden<\/strong><\/p>\r\n Het basisprincipe dat iedereen potentieel relevante kennis bezit, onafhankelijk van je sociaal-maatschappelijke positie, en daarvoor het vertrouwen krijgt om onderdeel uit te maken van een dynamisch kennis-ecosysteem, cre\u00ebert een soort maatschappelijke broedmachine. Het geeft non-conventionele idee\u00ebn, die op dat moment nog niet goed passen in de\u00a0economische omgeving, de kans om zich te rustig kunnen ontwikkelen, verbeteren en kruisbestuiven, en zodoende een plek te vinden in een nieuwe werkelijkheid\u00a0die gezamenlijk vormkrijgt. Zulke idee\u00ebn, of de mensen die ze ontwikkelen, lijken eigenlijk een beetje op de plastic dekseltjes\u00a0die ik er destijds uit moest sorteren\u00a0en weggooien omdat ze niet helemaal naar de standaard gestampt waren\u00a0en dus niet goed op de evenzeer uniforme bakjes pasten.\u00a0Maar in plaats van de machine alleen langzamer te kunnen zetten, of uit, stelt overvloed en effectief kennisdelen ze in staat om\u00a0de juiste\u00a0match te kunnen vinden. Wie weet kan er daardoor zelfs\u00a0iets verrassend nieuws worden verpakt. Dit is een kwestie van durf, vertrouwen, creativiteit en een lange adem. Maar gelukkig is er ook tijd in overvloed.<\/p>\r\n <\/p>\r\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" door Victor Evink Op ieder potje past een dekseltje, zeggen ze wel eens. Voor nieuwe idee\u00ebn is dat niet anders. Het effectief delen van overvloed en kennis kan helpen om de juiste match te vinden. Voor idee\u00ebn, en daarmee ook voor mens en werk. Zo ontstaan soms dingen die eerder voor onmogelijk werden gehouden. In […]<\/p>\n","protected":false},"featured_media":3878,"template":"","categorie":[131],"class_list":["post-3877","stories","type-stories","status-publish","has-post-thumbnail","hentry","categorie-art-culture"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/wondersofwork.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/stories\/3877","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/wondersofwork.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/stories"}],"about":[{"href":"https:\/\/wondersofwork.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/stories"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wondersofwork.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/3878"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/wondersofwork.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3877"}],"wp:term":[{"taxonomy":"categorie","embeddable":true,"href":"https:\/\/wondersofwork.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categorie?post=3877"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}